INFERTILITE (KISIRLIK) TEDAVISI HAKKINDA GENEL BILGILER

1. Infertilite tedavisi sirasinda neler yapilir?
2. Infertil çiftlerin tedavi seçenekleri nelerdir?
3. Infertilite tedavisi ne kadar basarilidir?
4. Infertilite tedavisinin basarisini etkileyebilecek özel faktörler var midir?
5. Infertilite tedavisinin kadinda yol açabilecegi her hangi bir zarar söz konusu mudur?
6. Ovaryen Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS) nedir?
7. Çogul gebelikler
8. Bölgesel yan etkiler
9. Yumurtlamanin uyarilmasi tedavileri yumurtalik kanseri riskini arttirir mi?
10. Infertilite tedavisi sonrasi dogan bebeklerin sagligi ile ilgili riskler var midir?
11. Infertilite tedavisi altindaki çiftlere psikolojik destek tedavisi önemli midir?
12. Zamanlanmis cinsel iliski ne demektir?
13. Embiryo redüksiyonu ne demektir?
14. Reprodüktif Cerrahi ne demektir?

1. Infertilite tedavisi sırasında neler yapılır ?

Infertilitenin nedeninin ortaya konulmasi için çifte bir çok testler uygulanir. Bunlar basit kan testlerinden karmasik analizlere kadar degisebilir. Her sart altinda izlenecek tedavi yolunun belirlenebilmesi için nedenin kesin olarak ortaya konulmasi gerekir. Söz konusu soruna ilave olarak kadinin yasi, her iki partneri de etkileyen sorunlar gibi faktörlerde izlenecek tedavi yöntemininin seçiminde etkili olabilecek faktörlerdir.

2. Infertil çiftlerin tedavi seçenekleri nelerdir ?

Infertil çifte konulan taniya bagli olarak degisebilecek bir çok tedavi yöntemi vardir. Bir çok kadin klomifen sitrat, bromokriptin ve gonadotropin gibi ilaçlarla basariyla tedavi edilebilir. Endometriozis veya enfeksiyonlar sonucu üreme organlarinda ortaya çikan bir çok sorun cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir. Erkek infertilitesinin tedavisinde de ilaçlar, cerrahi , ICSI gibi yardimla üreme teknolojileri kullanilabilir. Ancak. Erkek infertilitesi vakalarinin büyük çogunlugunda kesin neden ortaya konulamadigi için tedavi nedene degil sonuca yönelik olarak ampirik olarak düzenlenilir. Ancak bazi hastalar daha karmasik yöntemler ile tedavi edilmeye gerek duyarlar. Yardimla üreme teknolojileri (ART - assiste reprodüktif teknoloji) örnegin anatomik sorunlar gibi , bir çok degisik sorunun çözümü için degisik yöntemlerle tedavide kullanilabilir. Bu tekniklerden biri olan IVF yaklasik 20 yili askin bir süredir tüm dünyada ve ülkemizde basariyla uygulanmaktadir. Kaba bir hesap ile infertil çiftlerin yaklasik % 20 si bu yöntemle tedaviye ihtiyaç duymaktadir.

3. Infertilite tedavisi ne kadar başarılıdır ?

Tedavi sansindan bahsederken normal, dogurgan bir çiftin bir siklusta gebe kalma ihtimalinin % 25 civarinda oldugu gerçegi akildan çikartilmamalidir. Normal dogurgan çiftlerin % 10 u 1 yillik , % 5 i de 2 yillik süre içerisinde gebe kalamazlar. Bu normal dogurganlik oranlariyla karsilastirildiklarinda , etkili bir tedavi dönemi sonunda bu tedaviler % 25 e kadar ulasabilen basari sanslarina ulasabilirler ve tekrarlanan tedavi dönemleri sonucunda bu basari sansi önemli ölçüde arttirilabilir. Hormonal dengesizligi düzeltmek amaciyla yapilan basit bir ymurtlamayi uyariçi tedavi ile bu rahatsizliktan sikayetçi kadinlarin % 80 kadari bir kaç tedavi dönemi sonucunda gebe kalabilirler.

4. Infertilite tedavisinin başarısını etkileyebilecek özel faktörler var mıdır ?

Her tür infertilite tedavisinde basari sanslarini konusurken göz önüne alinmasi gereken bazi önemli faktörler vardir. Kadinin yasi, infertilitenin süresi gibi faktörler basari sansini etkileyebilir. Kadinda yas ilerledikçe, özellikle 40 yasindan sonra dogurganlik azalir. Kadinin yaninda erkekte de bir sorun var ise (örnegin kötü sperm kalitesi) bu basariyi olumsuz yönde etkileyebilir.

5. Infertilite tedavisinin kadında yol açabileceği her hangi bir zarar söz konusu mudur ?

Hedeflenen yararlarinin yaninda, infertilite tedavilerinin nadir de olsa gözlenebilen yan etkileri vardir. Yumurtlamanin uyarilmasi tedavisi sirasinda hasta basarili bir tedavi için çok yakindan takip edilmelidir. Tedaviyi takip etmek için kullanilan yöntemler olan ultrasonografi ve hormonal takip, hekimin, tedavi sirasinda ortaya çikabilecek yumurtaliklarin asiri uyarilmasi sendromunu (Ovaryen hiperstimülasyon sendromu-OHSS) önleyebilmesi ve çogul gebeliklerin önlenilmesi için önemli yararlar saglar. Günümüzde tedavi protokollarinin hedefi yalnizca gebe kalmayi saglamak degil çogul gebelikleri ve OHSS yi önlemek olarak planlanmistir.

6. Ovaryen Hiperstimülasyon Sendromu (OHSS) nedir ?

Yumurtaliklarin asiri uyarilmasi sendromu (Ovaryen hiperstimülasyon sendromu-OHSS), yumurtlamayi uyarici ilaçlarla yapilan tedaviler sirasinda ortaya çikabilecek bir yan etkidir. Bu sendromun belirtileri arasinda yumurtaliklarin asiri büyümesi, karin içerisinde sivi birikmesi ve sindirim sistemi ile ilgili sorunlarin ortaya çikmasi (bulanti, kusma, ishal) sayilabilir. Ancak ciddi OHSS çok nadirdir ve % 1-2 oraninda görülür.

7. Çogul gebelikler

Infertilite tedavisi altindaki çiftlerde çogul gebelikler normal topluma göre daha yüksek oranda gözlenmektedir. Çogu ikiz olmak üzere vakalarin yaklasik % 20 sinde çogul gebelik gelisir. Hastanin verdigi cevaba göre tedaviyi düzenleyen yeni tedavi rejimleri bu sorunu ortadan kaldirmayi da hedeflemektedir. IVF ile elde edilen her 4 gebelikten 1 I çogul gebeliktir (%20 ikiz, % 3-4 üçüz). Günümüzde bir çok merkez bu sorunu en aza indirgeyebilmek için en çok 3 embryoyu rahime yerlestirmeyi tercih etmektedir. Çünkü bu tedavi ile hedeflenen yanlizca hastanin gebe kalmasi degil canli bir bebek sahibi olabilmesidir. Çogul gebelikler saglikli bebekler olarak dogmasina kadar ve hatta dogduktan sonra dahi bir çok risk ile karsi karsiyadir. Bu tür tedaviler ile çogul gebelikler elde edilmesi esasen tedavide basariyi degil bir anlamda basarisizligi da gösterir.

8. Bölgesel yan etkiler

Kalçadan enjeksiyon yoluyla uygulanan bazi gonadotropin preparatlariyla enjeksiyon yerinde kizarma, sislik, morarma, agri ve hassasiyet ortaya çikabilir. Rekombinant DNA teknolojisi ile üretilen gonadotropinlerle veya ileri derecede saflastirilmis gonadotropin preparatlariyla bu sorun büyük ölçüde önlenir, çünkü bu ilaçlar asi yapar gibi cilt altina , hatta hasta tarafindan kendine kendine veya esinin yardimiyla evde yapilabilir.

9. Yumurtlamanin uyarilmasi tedavileri yumurtalik kanseri riskini arttirir mi ?

Over kanseri nadir bir hastaliktir ve genç bir kadinin yasami boyunca bu hastaliga yakalanma riski % 1.5 in altindadir. Genetik egilim ve diet aliskanliklarinin over kanseri üzerinde etkisinin oldugu bilinmektedir. Son yillarda yapilmis olan bilimsel çalismalar infertilitenin kendisinin over kanseri için bir risk faktörü oldugunu ortaya koymustur. Her gebeligin kadinda over kanseri ihtimalini azalttigi bulunmustur (Birinci gebelik sonrasinda örnegin bu risk % 25 oraninda azalmaktadir). Yapilan hiç bir epidemiolojik çalismada yumurtlamayi uyarici ilaçlar ile yumurtalik kanseri arasinda bir iliski gösterilmemistir.Bu konuda yapilan çok genis bir çalismada bu tür ilaçlar ile 1964 - 1974 yillari arasinda tedavi edilen 2600 kadin ortalama 12 yil takip edilmisler ve yumurtlamayi uyarici ilaçlar ile over kanseri arasinda bir iliski gösterilmemistir.

10. Infertilite tedavisi sonrasi dogan bebeklerin sağlığı ile ilgili riskler var mıdır ?

Yumurtlamayi uyarici ilaçlar ile tedavi sonucu elde edilen gebelikler sonrasi dogan çocuklarda dogumsal anomali açisindan normal gebelikler sonucu dogan çocuklardan bir farklilik saptanmamistir.

11. Infertilite tedavisi altindaki çiftlere psikolojik destek tedavisi önemli mıdır ?

Hekimler infertil çiftin dogurganlik sorununa en uygun çözümü saglayacak tedaviyi bulmaya çabalarlar ancak tedavinin baslamasindan önce hastalarin tedavinin tüm yönlerini, sikintilarini bilmeleri gerekir. Tibbi yardimin yaninda hastalarin bilgi ve psikolojik destege de ihtiyaçlari vardir. Psikolojik açidan degerlendirildiginde, infertilite basa çikilmasi zor bir sorundur. Tedavi sirasinda ve gebelik elde edilmeden önceki dönemde infertil çiftlerde abartilmis bir sekilde umutsuzluk, heyecan ve kontrol kaybi gözlenebilir. Infertilitenin tedavisi çiftin hem fiziksel hem de ruhsal olarak tedavisini gerektirir. Bu nedenle infertil çiftin tedavisi sirasinda tedavi merkezinin hemsireleri ve tüm personeline onlara yardimci olmak açisindan önemli görevler düsmektedir. Bir psikologun yardimi, tedavi altindaki diger çiftlerle konusma, hasta destek guruplari gibi medikal ortamin disindaki ortamlar çifte çok yardimci olabilir.

12. Zamanlanmis cinsel ilişki ne demektir ?

Gebe kalabilme sansini spontan olarak arttirabilmek için cinsel iliskinin zamanlanarak yapilmasi önerilir. Bunun anlami , yumurtlamanin oldugu günlerde cinsel iliskiye girilmesidir ki bu dönem kadinin gebe kalabilmesi için en uygun dönemdir. Yumurtlamanin yaklasik zamaninin belirlenebilmesi için bir kaç adet döneminde sürdürülen bazi takipler yapilabilir.

Kadin adetinin ilk gününden itibaren, sabah yataktan kalkmadan önce vücut isisini ölçerek kaydeder. Bu bir sonraki adet döneminin ilk gününe kadar sürdürülür. Vücut isisi yumurtlamadan sonra 0.5 derece C kadar artar. Bu genellikle adet döneminin günleri civarina rastlar ve eger gebelik olmaz ise isi tekrar asagiya düser, gebelik olursa da yüksek kalir. Yumurtlamanin tesbiti için bazi basit idrar veya tükrük testleri de yapilabilir. Düzenli olarak adet gören kadinlarda bile yumurtlama gününde ufak oynamalar olabilir. Eger sartlar uygunsa, sperm kadin vücudu içerisinde bir kaç gün yasayabilir. Asiri cinsel aktivite sperm kalitesinde azalmaya yol açabilir. Bu nedenle en ideali, beklenilen yumurtlama gününden 3-4 gün önceden baslayip, yumurtlamadan sonraki 2-3 güne kadar gün asiri cinsel iliskide bulunmak ile gebelik sansi önemli ölçüde arttirilabilir , daha sik iliskide bulunmaya gerek yoktur. Eger yumurtlamayi testler ile takip ediyorsaniz , testin pozitif sonuç verdigi gün cinsel iliskide bulunmak en uygunudur.

13.Embryo redüksiyonu ne demektir ?

Yardimla üreme teknolojilerinde (ART) çogul gebelikler çok sik görülür. Özellikle yumurtlamanin uyarilmasi ve asilama tedavilerinde bu sik rastlanan bir durumdur. Ciddi sorunlara yol açabilecek erken dogumlari, çoguil gebeligin anne ve bebeklerde yaratabilmesi olasi ciddi sorunlari engelleyebilmek için embryo redüksiyonu islemi yapilabilir. Bu islem ile rahim içerisindeki embryolarin sayisi azaltilir ve kalan bebeklerin yasama sansi arttirilmaya çalisilir. Tabii ki bu hasta ve hekim açisindan kolayca verilebilecek bir karar degildir. Hastaya çogul gebeliklerin (özellikle üçüz veya daha fazla) canli bir bebek sahibi olabilmesi açisindan nasil riskler tasidigi çok iyi anlatilmalidir.

14. Reprodüktif Cerrahi ne demektir ?

Reprodüktif (üreme) cerrahi, normal üreme forksiyonunu engelleyen anatomik sorunlari düzeltmeye yönelik olarak yapilan cerrahi islemlerdir. Ileri üreme cerrahisi teknikleri, müdahalenin çok kisa sürede, hastanede yatmaya gerek kalmaksizin yapilabilmesini saglayacak kadar gelismistir. Reprodüktif cerrahlar kadinda tubal tikaniklik, endometriozis, rahimdeki myomlar, karin içerisindeki yapisikliklarin giderilmesi , erkekte varikosel, kanal tikanikligi ve diger bir çok sorunu cerrahi olarak düzeltebilirler.